Si Orokatu ng Republikang Saging

Limang tsonggo ang nagsadya kay Orokatu kaninang umaga lamang. Katulad ng walong unggoy na nagsadya rin sa kanya noong nakaraang araw, at katulad ng mga iba pang nauna, hinihimok siya ng mga iyon na lumaban sa nalalapit na Hangalang Pampurok. Sa Republikang Saging, hangalan ang tawag sa proseso ng pagpili nila ng magiging mga lider.
Nito lamang nagdaang mga ilang taon o mula nang maluklok ang maraming politikong may talsik ng dugong linta at ulupong, ang hangalan ay unti-unting nag-tila labanan ng yaman at popularidad. Ang proseso, sa gitna ng nagkakatipong mga mamamayan ay tatawaging isa-isa ang mga kandidato sa isang partikular na posisyon. Hahatulan ng mga hurado ang isang kandidato ayon sa lakas o hina ng palakpak sa kanya.
Gaya ng sa halalan nating mga tao, dito madalas nagkakadayaan. Tuwing hangalan, sa halos lahat ng dako ay may napapaulat na bilihan ng palakpak. Sa ibang mga lugar ay sapilitan pa nga, may kasamang dahas at banta. Bawal ang ganito ngunit wala namang magawa ang bungal na pangasiwaan ng hangalan.
Mga matsing ang karamihang nanunungkulan sa Republikang Saging. Kaya siguro napipisil siyang isabak ng ng mga kapurok sa nalalapit ng hangalan ay dahil isa siyang matsing.
Kung paanong may antas-antas tayong mga tao sa ating lipunan, mayroon din ito sa Republikang Saging. Ang Estadong Matsing ang pinakamataas. Nabibilang dito ang mga propesyonal, mga matatagumpay na mangangalakal at mga mamamayang may pambihirang kakayahan. Sumusunod ang Estadong Unggoy. Nakahanay rito ang mga tagapamayapa, mga maliliit ng negosyante at lahat ng mamamayang kaya nang mabuhay mag-isa. Ang Estadong Tsonggo ang pinakamababa. Binubuo ito ng mga bata at lubhang matatanda nang mamamayan. Yaong mga bagong silang, mga pasusuhin, mga mag-aaral at iyong mga matatanda na hindi na kayang umakyat ng puno.
Ang sagot ni Orokatu sa limang tsonggo ay katulad din ng isinagot niya sa walong unggoy at sa mga ibang nauna: Pag-iisipan kong mabuti. Maraming salamat sa paniniwala ninyo sa akin!
Ang totoo, gayon man, ay ayaw lamang niyang harapang pahindian ang mga kapurok. Noon pa ay napagpasyahan na niyang hindi siya makikisawsaw kailan man sa kanilang napakarumi at napakadugong pulitika. Sa edad niyang labing-anim, hitik na siya sa karanasan, hinog na sa kaalaman, sa halos lahat ng bagay-bagay ukol sa Republikang Saging.
Magsasampung taong gulang siya noong maging guro. Sa panig na iyon ng lubhang napakalawak na kabundukan, dahil iisa lamang ang pribadong paaralan, hindi nakapagtatakang naging estudyante niya ang mga anak ng halos lahat ng politiko noong panahong iyon. Sa Araling Pangkasaysayan, kapag ang paksa nila’y ukol sa pulitika, sa mga nagawa ng nangakaraang Administrasyong Pampurok, tuwina’y mainit na nagkakadabatehan ang mga anak ng mga politiko.
Pasiklaban ang mga ito sa mga di-umano’y kapagma-pagmalaking proyektong nagawa ng kanilang angkan. Kung lilimiing mabuti, gayon man, ang mga proyektong binabanggit ay hindi naman talaga ginawa para sa kapakinabangan ng madlang Republikang Saging. Ginawa ang mga iyon, unang-una, para sa kanilang sariling kapakanan.
Isa pa iyon sa mga kahayagan ng sobrang pulitika sa Republikang Saging. Dala-dala ng mga anak hanggang sa eskwela ang pagiging politiko ng kanilang angkan. Gayong karamiha’y blangko ang ulo, tuso at sobrang mayayabang ang mga ito. Marami sa kanila ang ibinagsak ni Orokatu ngunit nagtaka siya kung bakit nagtapos ang mga ito.
Nang sadyain niya, isang araw, ang presidente ng paaralan sa opisina nito, naratnan niya roon ang isang malaking politiko. Kalaunan, nalaman niya, marami palang kumpareng politiko ang kanyang boss. Noong sumunod na pasukan, sa ibang paaralan na nagturo si Orokatu.
Isang hapong galing sa eskwela, pauwi sa kanyang yungib ay nasalubong niya ang pinsang si Babakiko. Hindi niya alam na nakabalik na pala ito sa Republikang Saging. Tulad niya, isa ring guro si Babakiko. Gayon man, nagbitiw ito sa paaralang pinagtuturuan, tatlong taon na ang nakararaan, upang maging tagabo (katumbas ng dyanitor sa ating mga tao) sa Isla Puting Bato.
Ang Isla Puting Bato ay isang teritoryo sa malayong lupain na ayon sa mga nakapunta na roon ay higit na mayaman at higit na payapa kaysa sa Republikang Saging. Isipin na lamang na kayang pasahurin ng mga tagaroon ang isang tagabo ng walundaang orot kada buwan. Sa Republikang Saging, ang mga guro ay sumusuweldo lamang ng anim napu hanggang sandaang orot buwan-buwan.
Masayang binati, mahigpit na kinamayan siya ni Babakiko. Masigla ang maikling kamustahan. Bago sila naghiwalay, inanyayahan siya ng pinsan na dumalaw sa yungib nito kinagabihan noon.
Tama ang larawang iginuhit ni Orokatu sa kanyang imahinasyon tungkol sa yungib ng pinsan. Pangmayaman ang loob niyon. Sa mesa, iba’t ibang uri ng pawang espesyal na saging ang nakahain. Ang kabuuan ng yungib ni Babakiko ay hindi kayang tapatan ng kahit sino mang guro sa Republikang Saging.
At ano ulit, niyayaya siya ng pinsan na mag-apply rin bilang tagabo sa Isla Puting Bato? Sa nakita niyang iniunlad ng pamilya ng pinsan, alam niyang madali lamang siyang mahihikayat ni Babakiko.
Pero kaya ba niyang iwan ang pagtuturo? Anim na taon nang ito ang buhay niya. Sabi ni Babakiko, bakit niya patuloy na isusugal ang kinabukasan ng kanyang pamilya sa isang propesyong pinagtaksilan na ng pamunuuan ng Republikang Saging? Sa umiiral na batas nila roon, pangunahing dapat pagtuunan ng pansin ng pamahalaan ang sektor ng edukasyon. Pero sa papel lamang iyon. Ang masama pa, napasok na rin ito ng korapsyon.
Napatunayan ito ni Orokatu sa kanyang sarili. Madalas noong maantala ang kanilang sahod. Minsan, umaabot pa ng buwan. Kasama ang ilang kagurong nagmamalasakit, gumawa sila ng lihim na pagsisiyasat. Isang anomalya ang kanilang natuklasan. Kaya pala naaantala ay dahil ikinakalakal pa ng mga nakatataas sa kanila ang kanilang pera.
Kipkip ang lahat ng nakalap na ebidensya, nagtungo sila sa kinikilala nilang mga kinauukulan. Pero nagturuan lamang ang mga iyon. Isa man ay walang nagbukas ng tainga ukol sa kanilang inilalapit na hinaing. Bago nila namalayan, sa mga liblib na paaralang pampurok na sila nakadestino. Nakasama sa kanila ang paghahanap ng katarungan.
Nabuksan din niya kay Babakiko ang panghihimok sa kanya ng mga kapurok nila na tumakbo sa nalalapit na hangalan. Uli, wala siyang naitugon sa mga de-kahong argumento ng pinsan. Sa lahat ng sinabi ni Babakiko, ito ang hanggang sa ngayo’y tila naririnig pa rin ni Orokatu: Sira ang ulo ng sinumang naghahangad na makapasok sa mundo na pinamumugaran ng lahat ng uri ng pagtataksil sa bayan!
Tama lahat ang sinabi ng kanyang pinsan. Sa Republikang Saging, kani-kanyang sarili, hindi ang bayan at mga mamamayan ang pinaglilingkuran ng mga politiko. Kung sakali at nahimok siyang tumakbo, isa siyang munting alon sa gitna ng karagatan na nag-aambisyong pagpira-pirasuhin ang isang napakalaki, napakatibay na barko!
Nakumbinse siya ng pinsan. Pagbalik niyon sa Isla Puting Bato noong nakaraang araw ay dala-dala nito ang mga papeles ni Orokatu. Para sa pinapangarap na kinabukasan ng pamilya na hindi kayang ibigay ng Republikang Saging, papasok din siya bilang tagabo sa malayo, banyagang lupain na iyon.
Sa huling mga minuto ng mga klase niya kanina ay pahapyaw nang nagpaalam si Orokatu. Maging ang mga pinakatuso, pinakapasaway sa klase niya ay umiyak. Halos bumaha ng pinagsama-samang mga luha nila ang bawat silid ng klaseng pinagpaalaman niya. Totoong ganon siya kamahal at ganon din niya kamahal ang kanyang mga mag-aaral.
Sa mga susunod na araw, kapag naroon na siya sa Isla Puting Bato, alam niya iiyak pa rin siya… para sa kanyang bayang Republikang Saging!

Ang Buwan Ng Hunyo

Noon ay Hunyo rin, naaalala pa
nang unang tumuntong ako sa eskwela;
sa silid-aralan, nang iwan ni Ina
ang mga mata ko ay balon ng luha!

Sa mura kong gulang noo’y inakala
na ang paaralan ay pook-parusa;
ito’y bilangguan na kaya ginawa
magiging kulungan ng pilyo at pilya!

Nagkamali ako pagkat ang nangyari
habang tumatagal, ang luha’y napawi;
ito’y nahalinhan ng ngiti at tuwa
sa piling ng aking mga kaeskwela!

Ang buwan nga ng Hunyo ang siyang simula
ng pagkatuto ko sa maraming bagay;
nag-umpisa rito ang aking karera—
ang paglalayag ko sa laot ng buhay!

Ang apat na sulok ng silid aralan
sa aking pananaw, ngayon ay iba na;
ito’y silid pala na binubukalan
ng maraming dunong na dapat makuha.

Ngayo’y Hunyo ulit, pasukan na naman
balik sa eskwelang pinananabikan;
makikita muli mga kaibigan
pati mga gurong kinagigiliwan!

At tulad ng dati’y muling magsisikap
sipag at sigasig magiging kalasag;
pagpupursigehang kamtin ang pangarap—
ang inaambisyon na magandang bukas!

Pilipino: Saan Ka Nanggaling at Saan Patungo?

Pilipino, saan ka nanggaling?

Ayon sa alamat, sarili kang likha
noong mapagpalang kamay ni bathala;
kayumanggi ikaw sapagkat perpekto
ang ginawa Niya sa iyong pagluto.

Sobrang kay palad mo pagkat binigyan pa
ng bayang sa likas na yama’y sagana;
ang kabukiran mo ay napakataba,
katubigan naman ay kay raming isda.

Pilipino, saan ka patungo?

Sa iyong abala na magha-maghapon
nasubok mo na ba na minsa’y suriin
ang iyong sarili? Ikaw pa ba yaong
perpektong nilikha nang Kanyang lalangin?

Nasubok na rin ba na minsan ay dinggin
ang nakatutulig na bulong ng hangin:
ang putok-armalite na sumisingasing
at daing-hingalo nang walang makain?

Pilipino—
Saan ka nanggaling?
Saan ka patungo?

Sulo Sa Karimlan (karugtong ng "Kuwento Ng Isang Anghel")

Ang kwento sa likod ng buhay ni Angel, natuklasan ko, ay isa ngang pambihirang kasaysayan. Ganito kasining na mga kwento ang tipong nagkakapitak sa napakaprestihiyosong mga pahina ng antolohiya ng mga nagwawaging akda sa Palanca Awards. O kung susulatin ng isang Ingles, sigurado ito sa pinagpipitaganang Pulitzer Awards ng Amerika.
Ngunit ang kwento, ayon sa request, ay isusulat hindi para ipakipagtimpalak. At bilang isang mabuting manunulat ng buhay, ‘ala mang permadong kasunduan ay dapat akong umindak ayon sa tugtog na gusto ng nagpapasulat. Isusulat ko ang kuwento hindi upang pagkaperahan mula sa mga patimpalak. Isusulat ko ito upang kung mailathala ay pakikinabangan ng mga makababasa. Magsilbi nawa itong sulo pabalik sa liwanag ng maraming iba pang anghel na nasa karimlang pinanggalingan ni Angel – ang pre-marital sex.
Pero hintay! Paano ko kaya magagawang wholesome ang kwento gayong maitim pa ‘ata kaysa dilim ng gabi ang background nito? Paano ko isususulat, halimbawa, na hindi kukwestiyunin ng moralidad ang ilang bulgar na salita at berdeng tagpo na literal na inilahad ni Angel sa draft? Kalabisan nang banggiting ang isang gaya ni Angel na laking States, liberated, ang sex (daw) ay isang bukas na paksa. Isang bagay, alalaong-baga, na malayang gawin kahit walang basbas ng matrimonyo. (Sanabagan, hindi kaya masyadong napakaramot ng pagkakataon upang ngayon lamang ako pahintulutang makilala si Angel? Ha-ha!)
Anuman, bandang huli ay nagawa ko ring maging smooth ang mga kaberdehan ng kwento. Ngunit kung ano ang wakas nito ay hindi ko mapagpasyahan. Patuloy itong nakabitin sa wala. Syempre, gaya ninyo ay ayaw ko ring ang maagang pagkamulat ni Angel sa larong mabuhay ay mauuwi sa maagang kamatayan. Dapat malaman ng mga bumabasa na ang manunulat na ito, higit kaysa kanino man, ay napamahal na rin kay Angel.
Isang araw ay tumawag ako kay Angel.
“Ow, kumusta na?” si Angel. “Tapos na ba ang story ko? Pakitapos naman, please, bago mahalata ang tiyan ko. Syempre, bago ako magsimbang may bulak sa ilong ay gusto ko munang mabasa kung anu-ano ang mga kabalbalang pinaggagawa ko sa buhay.”
“Is there really no other way to get out from this, other than killing yourself, Angel? Maryosep, andami riyang ibinebenta ang sarili para lamang mabuhay. And yet, here you are born with silver spoon planning to commit suicide…”
Naulinigan ko na naman sa linya ang mga pinong tawa ni Angel. “Ha-ha, don’t tell me, iaalok mo na naman sa akin ang sarili mo, Mr. William P. Nucasa? I tell you, long before I made a decision na ipasulat ang buhay ko ay napagpasyahan ko nang ganito ang aking magiging wakas. Papatayin din lamang ako sa amin kapag malaman ito, magpapakamatay na lamang ako. You just don’t know, perfect daughter ako sa tingin ng parents ko. And damn me dahil pagkatapos ibigay sa akin ang lahat ng gustuhin ko’y ganito lamang ang aking igaganti. It’s a big bullshit! Ang laking kahangalan. Para akong gamu-gamong nag-dive sa apoy.”
“Pero ang isang pagkakamali ay hindi maitutuwid ng isa pang pagkakamali, Angel. Sa ganyang lagay mo ngayon, lalong clear dapat sa iyo that there are really things that we must not go beyond.”
“Kung nag-pari ka, alam mo, ang husay mo sigurong pari. But I’m so sorry dahil gaya ng sinabi ko sa ‘yo noon, ipagdasal mo na lamang ako. No other choice na talaga, e. Sukol na ako.
Anyway, makasiya sana sa ‘yo ang inihanda kong kabayaran sa pagsulat mo ng buhay ko. I have three luxury cars and some millions of pesos in my account. Sa Last Will and Testament ko, one-thirds nito ay mapupunta sa iyo. The remaining two-thirds will go to charity. Alam mo na, pampalakas kay Lord upang kahit papaano ay mabawasan naman ang mga kasalanan ko.”
Walang damdamin ang ginawa kong pagtawa. “Hindi ko alam, nabili mo na pala ako. Thanks ha, pero siguro naman ay hindi kasali sa mga nabili mo ang karapatan kong tumanggi sa alok mo. Takot ako sa maraming pera, alam mo? Besides, as of now ay happy na ako, kuntento na ako, na motorsiklo lamang ang service ko.”
“Whatever, bahala na lamang kayong mag-usap ng lawyer ko. In case di mo talaga maihabol ang story ko, bahala ka na. Sana gawan mo ng paraan para mai-publish. Then, for the second and last time ay hahangarin mo naman sigurong masilayan ako bago ihatid sa huling hantungan. Kapag makita mong tinatabunan na ako ng lupa, iiyak ka kaya?”
Nasumpungan ko na lamang ang aking sarili, pagka-end ni Angel sa tawag ko, na kinukwestyon ang ilang reyalidad ng buhay. Kung ang pag-ibig ay isang sugal ng larong mabuhay, nasaan ang katwiran at ginawang laging talunan ang mga babae? At, sa kasalukuyang sitwasyon, si Angel nga ba talaga at ang walang malay na sanggol sa sinapupunan nito ang dapat magbuwis ng buhay kung mayroon mang dapat magbuwis nito?
Anuman, alam kong hindi natutulog ang Diyos upang makaligtaan ang krisis na ito sa buhay ni Angel. Umaasa akong gaya ng isang tupang nawalay mula sa siyamnapu’t siyam, gagawa at gagawa Siya ng paraan upang ang anghel na ito ay muling maibalik sa liwanag.
Hindi naglipat linggo, isang hapong malakas ang buhos ng ulan ay tumunog ang cellphone ko. Sa screen, isa sa dalawampung numerong konektado kay Angel ang nakarehistro. Pinindot ko ang buton para sa Ok.
“Hello…”
“Hello,” hindi kay Angel ang boses. “Ikaw ba si William Nucasa, anak?” Nag-“opo” ako. “Mama ni Trisha ito.” PAGTATAPAT: Trisha ang tunay na pangalan ni Angel. “Tungkol ito kay Trisha, anak,” anitong tila umiiyak o galing sa pag-iyak. “Please, be at Saint William’s Cathedral tomorrow. Ten A.M. mag-i-start ang ceremony. Please, anak, I beg you…”
Nine A.M. kinabukasan nang dumating ako sa Saint William’s. Bagamat isang oras pa bago ang seremonya ay gitgitan na sa parking space ng simbahan ang napakamamahal na mga sasakyan. Dyaske, saan ko ba ipa-park ang motorsiklo ko?
At ano ito? Apat na kalalakihang nangakabarong ang agad ay sumalubong sa akin bago pa man makasapit sa pinto ng simbahan. Wow ha, ganito ba talaga ako ka-VIP sa libing ni Angel? (Trisha na pala ngayon). Pero bakit pinalilibutan ako? At, bago ko pa namalayan, isang matigas na bagay na ang naramdaman kong itinutok sa likod ko.
“Napag-utusan lang po,” anang isa, iyong may pinakabruskong mukha. Sino kaya ang mga ito? Mga hired killer? “Itutumba” ako? Bakit, ano’ng aking atraso? “Sumunod ka na lang kung ayaw mong masaktan.”
Huminto kami sa tabi ng naka-park na Nissan Patrol na heavily tinted ang salamin. “Siya ba?” Galing sa isang nasa loob ang boses. ”Papasukin na’t nang matapos agad e makuha na natin ang ating komisyon.”
Panginoon ko, “itutumba” na ba talaga ako? Saan? Paano na ang libing ni Trisha?
Sapilitan akong ipinasok sa awto. At ang gulat ko nang masinong isang bakla pala ang nasa loob nito! Santa Maria, di bale na pong bistayin ako ng bala h’wag lamang mapagsamantalahan ng baklang ito!
“Hmp, matikas ka nga pala,” sabi ng bakla habang sa tingin ay sinusukat wari ako. “Ow, ano pang ginagawa mo? C’mon, umayos na’t nang tayo’y matapos agad.”
Sa pagyukong iyon ng bakla ay ubod lakas ko siyang sinipa. Pero maliksi ang kumag, nakailag. Inaambaan ko ng isa pang tadyak nang may kung anong ipinalo sa batok ko. At nagdilim ang lahat sa akin.
Ang apat na lalaking nangakabarong ang namulatan ko pagbalik ng aking malay-tao. “Sorry po,” matapat nilang paghingi ng paumanhin. “Tara na pong manhik sa simbahan at magsisimula na ang seremonya.”
Pagtayo ko, napansin kong iba naman na ang suot ko. Bakit naka-amerikana na ako? Nasaan na ang bakla? Inayusan lamang ba ako? Para ano?
Sa simbahan, mag-uumpisa na nga ang seremonya. Pero nasaan ang patay? Bakit pangkasal ang dekorasyon ng simbahan? Sino ang mga ikakasal?
Sa mando ng isa sa mga lalaki, lumakad kami sa aisle. Sa ikatlong upuan mula sa pinakaharap ay tumigil kami. “Kumilos ka ayon sa hinihiling ng mga pangyayari,” may banta sa tinig nito. At bago ako iniwan, kinapa nito ang baril na nakasukbit sa kanyang baywang.
At nag-umpisa ang seremonya. Bago ko pa mawatasan, heto na si Trisha— ang buhay na buhay na si Trisha–- na inihahatid palapit sa akin ng isang ginoong kagalang-galang ang tindig. Ang kagandahan nito na wika ko dati ay katakam-takam ay lalo pang naging katakam-takam ngayon dahil sa napakaelegante nitong gown.
At sino ang groom? Hu-hu-hu, makatatanggi pa ba itong inyong abang lingkod gayong sa tuwing mapadadako ang tingin ko sa lalaking may sukbit na baril ay lagi nitong kinakapa ang baywang?
Lumalakad ang seremonya ay naglalaro ang isip ko sa magiging tagpo pagkatapos ng kasal. May honeymoon kaya? Saan? “Pwede” pa kaya kahit magtatatlong buwan na? Paano? Ha-ha, ang likot naman talagang imagination ito, oo.
“Inuulit ko,” napalakas ‘ata ang boses ng pari. “Ikaw lalaki, tinatanggap mo ba si Trisha–”
“Opo, Father. Tinatanggap ko po at ipinapangako kong pakamamahalin siya habang ako’y nabubuhay.”
Tinitigan ako ng pari. Sa malumanay na boses, anito, “Please, anak, patapusin mo naman muna sana ako bago ka sumagot. Saka, “oo” at “hindi” lamang ang dapat mong isagot, okey?”
“Okey, fine, Father.”
Inulit ng pari ang tanong.
“Opo, Father.”
Maya-maya pa, naulinigan kong sinasabi sa akin ng pari: “You may now kiss the bride.”
Tinitigan ko si Trisha. Nagtatanong ang aking mga mata. “Pwede?”
Tumango siya.
Pero Diyos ko, saan ba hinahalikan ng groom ang bride? At kapag ki-kiss, yayakap pa ba? Walang yakap, kiniss ko siya sa forehead.
Halos magpugik sa tawa ang pari. ”Don’t tell me, iho, na buntis na’t lahat ay sa noo mo pa lang nahahalikan si misis?” (As if binibigyan ako ni father ng ideya na maliban sa lips, pisngi at noo ay may iba pang mga parte ang babae na kini-kiss. Kung alin-alin ang mga iyon, isang bagay na hindi lamang dapat si Father ang nakaaalam).
Hinila ‘ika n’yo akong bigla ni Trisha at sa b’welta kong yaon ay niyakap ako saka siniil ng halik sa labi. Gumanti ko. Matagal. Napakatagal.
“Iho, iha, tama na ‘yan,” marahang tinapik ng pari ang mga likod namin.
ALAS-KUWATRO ng madaling araw kinabukasan nang magising ako. “Trisha…” niyugyog kong marahan ang aking si Trisha. Nasa isang silid kami ng isang five star hotel for one-month stay, courtesy of our very own ninong, Honorable Mayor of Naguilian, La Union.
“Ummph… Bakit ba?” Sa malamlam na liwanag ng lampshade ay nabakas ko ang isang pilyang ngiti na gumuhit sa mga labi ni Trisha.
“Please...”
Hinalikan ko si Trisha sa lips. Marahan. Marahang-marahan. Pumusok. Pumusok nang pumusok.
“Di ba popsy, ito rin ‘yong … napuyat tayo kagabi?”
Hay naku, for sure, mali-late na naman ako mamaya sa 7:30 A.M. na klase ko. Pero valid naman ang reason, di ba? Just married nga naman, e! Ha-ha!

WAKAS

Gumagalang,


William P. Nucasa

Kuwento Ng Isang Anghel (Unang Bahagi)

Dalawang sunod na text messages ang natanggap ko kagabi buhat sa isang hindi kilalang numero. Kung liliwanagin, ang sabi, “Ipagpaumanhin ang kaabalahang pansamantala kong maidudulot. Isa akong tagahanga ng iyong panitik na gaya ng iba mo pang mga tagahanga ay naghahangad ding makapagpasulat sa iyo ng sariling kasaysayan. Makulay ang kuwento ng talambuhay ko. Madula. At tiyak kong iibigin mo ring isulat dahil gaya ng maraming naisulat mo na tungkol sa tunay na buhay ay nag-aangkin din ng maraming gintong aral. Limang minuto mula ngayon ay tatanggap ka ng tawag buhat sa akin. Maraming salamat.”
At heto na nga, kumikiriring ang cell phone ko’y nakarehistro sa screen ang numerong gaya ng sa mga text messages kanina. Pinindot ko ang buton para sa OK.
“Hello,” boses ng isang kabataang babae ang narinig ko mula sa kabilang linya.
Nag-hello rin ako. “Ako na ito,” sinabi ko ang aking pangalan. Una, hinihinuha kong hindi pa niya ako kilala sa boses. Ikalawa, kalakaran sa pormal na pakikipagkilala. At ikatlo, isang mahusay na istratehiya upang turan din niya ang pangalan.
Naulinigan ko ang pinong tawa ng kabataang babae sa kabilang linya. “Kilalang-kilala kaya kita, ‘no?!” pagkatapos ay sabi.
“Paano!?”
“Diyos ko, kailangan pa ba namang itanong ‘yan? Sabi ko nga sa iyo, tagahanga mo ako. At natural sa isang tagahanga na inaalam ang tungkol sa kanyang hinahangaan.”
Ako naman ang tumawa. Ginagad ko ang intro ng dayalog niya: “Diyos ko, ha, ‘ala akong kamalay-malay rito, nakabuyangyang na pala sa iyo ang buhay ko. Mamaya mo, baka pati kung ilang nunal mayron sa katawan ko at kung nasaan ang mga iyon ay kabisado mo pati.” Naghalo sa linya ang ginawa naming tawa. “Anyway, baka gusto mo ring sabihin kung sino ka?”
“Oo naman, s’yempre, pero p’wedeng h’wag muna ngayon? Saka na lang kapag nagkita tayo at pumayag kang isulat ang kasaysayan ko.”
“Kaso, wala na ako sa… “ Binanggit ko ang pangalan ng isang kilalang tabloid na sinusulatan ko dati. “Kalaban kasi siya ng publikasyong umampon sa akin. Pinapili ako. Tunay nga naman, we can’t worship two gods at the same time. How I really wish to serve you pero walang pages para sa true-to-life stories sa sinusulatan ko ngayon. Sakali man, saan natin ipa-publish?”
“Nababasa kita sa isang magasing ang sirkulasyon ay hanggang sa ibayong-dagat, baka magawan mo ng paraang mailathala roon. Mas maraming reader, mas maganda, dahil mas maraming kabataan ang matututo ng aral mula sa buhay ko.”
Di ko napigil ang isang mabining tawa. “Nagsisimulang manunulat pa lamang ako roon. Ipadala man natin, nasa pamatnugutan pa rin ng magasin ang pasya kung ilalathala o hindi.”
“I-try lang natin, malay mo, pagbigyan. Deserving naman, e. Kelan ka available para maipabasa ko sa ‘yo ang draft? P’wede bukas?”
Sabado bukas. “Hindi ako p’wede pag Saturdays, may klase ako sa aking Master’s. Linggo, available ako.”
Nagtipan kaming magkikita, bandang alas-siyete ng gabi ng Linggo sa isang bagong tayong kilalang fast-food-restaurant sa San Fernando City.
NASA klase ako kaninang umaga ay ginugulo ako ng napakaraming tanong hinggil sa mahiwagang kabataang babae. Paano niya kaya nalaman ang numero ng cell phone ko? Sino kaya siya? Ilang taon na? Estudyante pa? Maganda? Seksi? Naku ha, kung saan-saan na naman yata ibig maglikot ang imagination ko!
Linggo. Minus-kinse para alas-siyete nang manhik ako sa dakong aming napagkasunduan. S’yempre, isang maginoong hakbang na kaming mga lalaki ang dapat na naghihintay sa katipang babae. Pero ano ito? Isang naka-attire Rosebud na kabataang babae ang nahagip kong kumakaway sa akin buhat sa isang mesang malayo sa karamihan. Pinalalapit ako. Siya kaya? Pintsik siya? Mestisa?
“Hi,” iyon ang boses ng kabataang babaeng nakausap ko kagabi. Iniabot niya ang kanyang kanang kamay. Diyos ko, sutlang kay lambot ang palad ng ale! ”Naunahan kita,” gumawa siya ng ngiti. “Pero hindi ka naman nahuli. Agtugaw ka.” Upo raw ako.
Ilan sa mga tanong ko ang agad ay nasagot. Kung sa kagandahan, nanang ko po, ibang klase ito – katakam-takam! At kung seksi o hindi, ay sus, super-bagyo! Napakasabaw!
Umorder kami. Sa drinks; juice ang sa akin, erbi (beer) ang sa kanya. “Pampakapal ng mukha,” aniya pagkatapos ng unang lagok. “Siya nga pala, ako o,” isang school I.D. and iniabot niya sa akin. Tinunghan ko (ang I.D.) upang magulat lamang pagkatapos kong mabasa ang kanyang pangalan.
“Ang bigat mo pala!” Bumadha sa mukha ko ang labis na pagkabigla. “Kaano mo si Chavit?”
“Iyong sa Impeachment Trial noon ni Erap? Mmm, ‘ala. Malayong kamag-anak.”
“Owws… hindi nga!?”
“Promise.” Pinagkurus niya ang kanyang magkabilang hintuturo sa tapat ng kanyang mga labi. Noo’y nasa ikalawang bote na siya sa tatlong boteng beer na inorder niya. “Sa k’wento ko pala, p’wede bang huwag pangalan ko ang gamitin natin? Negative ang k’wento ng buhay ko, alam mo? At s’yempre, ayaw kong malaman ng tao kung paano ko ginugol sa wala ang buhay ko.”
Tumango ako, “sure!”
ANGEL daw, kung maari, ang gusto niyang maging alyas. Tumango uli ako. “Ayanna ngarud didyay draft?”
Isang folder na may sampung pahinang bond paper ang iniabot niya sa akin. “Pagtiyagaan mong basahin,” aniya. “Pero ano, total narito na rin lang tayo, ikuk’wento ko na muna sa ‘yo. Review mo na lang bale ang draft, p’wede?”
Nag-thumbs-up ako.
”Sa climax na tayo, ha?” Isang alanganing ngiti ang gumuhit sa kanyang mga labi. “Alam mo, kuwan ako?” Iminuwestra niya ang ibig sabihin sa pamamagitan ng paarkong pagkumpas ng kanyang kanang kamay sa tapat ng kanyang tiyan. “Two months. Yap, you heard it right, two months pa lang naman.”
Kamuntik akong nalaglag sa silyang inuupuan ko. “Buntis ka!?” Nasa tinig ko ang pagkagimbal. Paano, sa I.D. niya, 4th year high school lang siya. Sino ang mag-aakala na ang napakamurang bulaklak na ito ay lanta na ang mga talulot? “Bakit? I mean, paanong nangyari?”
Tawang devil ang tawang ginawa ni Angel. “Kung makatanong ka naman, as if kahapon ka lamang ipinanganak. S’yempre pa, nakipag-duo ako, ‘no!” ang sabing ang tinutukoy ay parang isang pangkaraniwang nangyayari sa pang-araw-araw na buhay ng isang bahagya nang tumuntong sa 4th year high school. “Ipagdasal mo ako, ha?” aniya pagkatapos maitaob ang ikalawang bote ng beer. “No choice na talaga ako, e. Either papatayin ko ito, total hindi pa naman tao, or ako ang magpapakamatay.”
Napaantanda akong wala sa loob. “Kung wala lang sana akong girlfriend na masasaktan, aakuin ko ‘yan,” matapat sa loob kong sabi.
Mapaklang ngiti ang nahuli kong nakipagtagisan sa mga luha ni Angel. “Thanks ha,” aniya habang tumatayong nagpapahid ng luha. “Sorry, but can we please go now? Baka mamaya mo kasi e maalok mo pa ako ng kasal ay agad-agad mo akong mapapayag.”
Atubili akong tumayo. Kinapa ko ang wallet ko.
“Bayad na,” si Angel. “Di ko pa pala naik’wento sa ‘yo, sa lolo ko ito. Libre tayo rito.”
Sa labas, isang kung sinong putragis na ubod ng yabang ang nag-park ng bagum-bagong Ford Expedition nang makasasagabal sa paglabas ng motorsiklo ko.
“Saan ka ngayon?” tanong ko kay Angel habang sinususian ang wheels ko. “Kung okay lamang sa iyo, kesa mag-dyip ka’y angkas ka na sa akin, hatid na kita…”
Iyong pagbukas ng mga labi ni Angel upang tugunin marahil ang aking paanyaya’y siya namang pagbukas ng front door ng naka-park na Ford Expedition. Sundo pala ni Angel iyon. Wheels niya iyon.
Kung nakamamatay ang mapahiya, matagal na siguro akong nagsimba na may bulak sa ilong!
“Sa susunod, aangkas talaga ako r’yan sa motorsiklo mo,” pabulong halos niyang sabi habang naka-beautiful eyes sa akin. “Huwag muna ngayon, ha? Me g’wardiya ako, e.” Sa lahat-lahat ng p’wede niyang gawin, iyong b’welta niyang iyo’y niyakap ba naman ako saka walang sabi-sabing ni-lips to lips!
Diyos ko, doon na bumigay ang mga tuhod ko. Nangalog nang husto at, maryosep, mangingisay yata ako.

Matutunghayan n’yo sa baba ang
ubod ng kulay na k’wento ng buhay ni Angel…

Gumagalang,


William P. Nucasa

Prof. Jenny Peckson

Bad trip ako kay Prof. Jenny Peckson. Kung ituring ba naman ako ay tila isa lamang sampid na nahalo sa kanyang klase.
“Ano para sa iyo ang payong, Mark Anthony?” Isang haiku ng bantog na si Basho ang aming paksa.
“Ano po, Ma’am,” alerto akong tumayo, “proteksiyon para sa ulan o kaya’y sa sikat ng araw.”
Kaytalim ng sulyap na ipinukol niya sa akin. Nakikipagdigma. “Alam na iyan ng buong klase, hijo,” anito sa tonong nanlilibak. “Para rin sa ulan ang bota, salakot at kapote. Ano ang pagkakaiba ng kapote at payong?”
Ano nga ba? Nag-isip ako. Nag-imadyin. “Ang kapote po ay para sa lalaki o kaya’y simbolikong bagay na tumutukoy sa lalaki. At ang payong, kung isusunod dito, ay para sa babae o kaya’y simbolikong bagay na tumutukoy sa babae.”
Umaliwalas ang mukha ng aming propesor. Pero sure ako na hindi pa siya tapos sa kanyang pagtatanong. “Kung gagraduhan mo ang iyong sarili, saan ka naman kaya babagsak, Mark Anthony, sa lalaki o sa babae?”
Ngani-ngani kong ipinagbalibagan si Prof. Jenny Peckson.
“Kung kasing ganda n’yo ang liligaw sa akin, di bale na hong tawagin akong binabae, Ma’am!”
Palakpakan ang klase. And mind you, taas-noo akong umupo palibhasa’y ipinapalagay kong naisahan ko rin ang tiger-beauty ng aming university.
“Sa mundo ng ating propesyon, class, mainam talaga na mayroong ganitong mga talakayan. Bakit? Dahil sa istratehiyang ito natin nahuhuli ang loob ng ating mga mag-aaral. Ikaw, Mark Anthony, bilang isang binatang guro’y papaano mo hinuhuli ang loob ng isang dalaga?”
Praktikal na tanong, naisaloob ko. “Sa pamamagitan po ng pagpapakita ng tunay kong ako, Ma’am. Sapagkat ibig kong kung iibigin ako’y iibigin ako dahil sa pag-ibig!”
Pinaupo ako sa pamamagitan ng kumpas ng kanyang kanang kamay.
Iyon si Prof. Jenny Peckson. Tagapagturo ng Literatura sa disiplinang kinukuha ko sa aking Master’s Degree. Mabagsik. Terror. “Si kamatayan” kung tagurian ng marami. Dahil kung napili kang tanungin, todas mo. Antimano’y isa kang celebrity na nasuong sa biglaang interview.
Pero huwag ka dahil kumpara sa kanino pa man naming propesor ay sa kanya ako higit na humahanga. Modelo ko siya. Utang ko sa kanya ang mga intelihente at mapanghamong istratehiya na ayon sa mga estudyante ko’y napapanahon at lubhang makabuluhan. Oo, nang dahil sa kanya’y nagawa ko at patuloy na nagagawang maging kasiya-siya ang nakababagot na mundo ng literatura sa aking mga klase.
Sa larangan ng pagtuturo’y bubot pa nga lamang ako, lahat kami sa klase, kung ihahambing kay Prof. Jenny Peckson. Kumbaga sa biyahe, aminado maging ang aking mga may-edad nang kaklase na kami’y papunta pa lamang samantalang pabalik na ang aming propesor.
Noon ay Araw ng mga Puso. “Kung bibigyan kayo ng isang milyong piso kapalit ng inyong pag-ibig, tatanggapin n’yo ba?” Isang Literaturang-Tsino ang aming hinihimay.
Bawat isa’y naglahad ng sariling pagpapasiya. Sa hirap daw ng buhay ngayon, practical judgment, ay bakit hindi. Tatlo kaming tumanggi.
Tumawad si Prof. Jenny Peckson. Tatlong milyon? Limang milyon? Pitong milyon? Sa sampung milyong piso, bumigay din ang dalawa. Ako, hindi. Pinal ang sagot ko. Priceless yata ang pag-ibig ko.
Heto ang kasunod na tanong: “So, what is your greatest dream, Mark Anthony?”
Marami. Pero isa lamang ang hinihingi. At ano nga ba? “To march with the most beautiful bride. Then, establish a contented and spiritually motivated family, Ma’am!”
Isang “alanganing” kaklase ang nag-alok na maging bride ko. Na pabiro kong sinagot: “I forgot to mention, may plano pala akong magseminarista pagka-graduate ko ng M.A.”
Tawanan ang klase.
Patapos na noon ang semestre at ang aming paksa’y ang The Knights of the Roundtable, isa ring banyagang literatura. Sa panitikan, isang istratehiyang gamitin ang pagbibigay ng mga paunang tanong. Pangganyak ito pati upang mahimok ang interes ng mga mag-aaral ukol sa tatalakaying akda.
Sa mga ibinigay na tanong, nagbabad ang klase sa: What do most women desire?
Umikot ang aming diskusyon sa halos tatlong punto lamang: wealth, beauty and brain. Pagandahan na lang sa pagbibigay ng paliwanag. Sa nakauunawa ng facial expression ni Prof. Jenny Peckson, hindi namin nasapol ang sagot.
Sa akda namin natuklasan ang tumpak na tugon: To have their will. Ang makuha kung ano ang kanilang hinahangad.
Nagbigay ng pangkasaysayang pag-uugnay ang aming propesor. Diumano, ito ang susing nagbukas upang magkaroon ng kalayaan sa labas ng tahanan ang mga ginang. Sa paghahanap-buhay, halimbawa. Sa dating kalakaran, ang mga ginang ay sa loob lamang ng bahay. Tagasinop,tagapagluto, tagapag-alaga ng mga anak. Huwag mawawala, siyempre, pangkama.
“Isang araw, kayong bachelor teachers ay magsisipag-asawa rin. Ikaw, Mark Anthony, paano mo binabalak pamahalaan ang iyong magiging maybahay?”
“Kung mamarapatin, lalo na kapag may mga bata na, doon po ako sa dating kalakaran, Ma’am. Sapagkat iniisip kong mahirap ipaubaya sa iba, sa kasambahay halimbawa, ang pagpapanuto sa mga anak. Gayon man, pag-uusapan namin itong mabuti ng aking magiging maybahay.”
Tumangu-tango ang aming propesor.
Bago kami i-dismiss ni Prof. Jenny Peckson nang araw na iyon, nagbilin siya. “After your last period, see me in my office, Mark Anthony. Kailangan nating mag-usap!”
“Darating po ako, Ma’am.”
Alas-dos hanggang alas-singko ng hapon ang last period ko. Alas-singko y diyes,
nandoon ko sa opisina ni Prof. Jenny Peckson.
“Pinadalhan mo ako ng sulat sa bahay, Mark Anthony. Bakit?”
“Bilang tagapagturo ng Panitikan, hindi ko man literal inilahad sa aking sulat, alam kong alam n’yo, Ma’am, kung bakit.”
“Pero, propesor mo ako… estudyante kita!”
“Opo, Ma’am, hindi ko po iyon makakalimutan. Dito sa loob ng university ay propesor ko kayo, estudyante n’yo ako. Kaya sa labas ng university ko kayo pinapadalhan ng sulat. Dahil sa labas ng university ay dalaga kayo at ako’y binata. Ako at si “Luksang-Paru-paro” na nagpapadala sa inyo ng tula linggu-linggo ay iisa, Ma’am.”
“Masyado na akong gurang para sa iyo, Mark Anthony…”
“Magtei-thirty one palang kayo, Ma’am, ako nama’y twenty two. Maano ba ang walong taon na gap. Tsaka, walang edad-edad sa pag-ibig, di ba?”
Humakbang ako: isa, dalawa, tatlo, palapit kay Prof. Jenny Peckson. “Liliwanagin ko ang hindi ko niliwanag sa sulat, I love you, Ma’am!”
Isa pang hakbang, yakap ko na si Prof. Jenny Peckson. Masasal ang tahip ng aking dibdib at tila hinahabol ko ang aking paghinga.
Walang sagot ni reaksiyon, inulit ko nang pabulong halos: “I love you, Ma’am!”
Titig sa isa’t isa, dahan-dahang inilapit ko ang aking mukha sa mukha ni Prof. Jenny Peckson. At, sa nagwawala ko mang kamalayan, naramdaman kong siya’y tumingkayad bago maglapat ang aming mga labi.
“Ambilis naman yata, Mark Anthony…”
“We’re not getting any younger, Jenny!” Muli kong siniil ng halik ang kanyang mga labi. “Will you marry me?”
Naramdaman kong hinigpitan nito ang yakap sa akin. “Loko ka talaga, alangan namang hindi kita papapanagutin sa ginawa mong ito, ‘no?” Kinurot ako sa tagiliran. “Yes, I do!”
Nag-beautiful eyes ako. “Isa pang kiss, puwede?”
“Sumusobra ka na…”
“Please!” Nagbulul-bululan ako. “Ita na nga yang e, ayo’ pa!”
“Sige na nga!” Siya’y tumingkayad, at pumikit, upang pamuling ipaubaya ang kanyang mapupulang labi sa aking mga nagbabagang labi. “O, ano pang ginagawa mo? Ala a, kiss na…”
“Opo.. hayan na po!”

2009 LET Passers

Congratulations to:
Acosta, Leah May C.
Alac-ac, Marites P.
Cabagbag, Kathlyn Mae Q.
Casugay, Edna A.
Enrique, May Ann G.
Espiritu, Rachel N.
Galuz Jinky B.
Sotelo, Gracia Q.
Tan, Pamela Angela Q.
for passing the 2009 Licensure Examination for Teachers (LET).

From:
Sir William P. Nucasa